Header

ویگن

ویگن دِردِریان (به ارمنیՎիգէն Տէրտէրեան) با نام هنری «ویگن» (زادهٔ ۲ آذر ۱۳۰۸ – درگذشتهٔ ۴ آبان ۱۳۸۲) خوانندهٔ موسیقی سبک‌های جازو پاپ و هنرپیشهٔ فیلم در سال‌های ۱۳۵۱–۱۳۳۴ خورشیدی، از ایرانیان ارمنی‌تبار بود.

او یکی از نخستین خواننده‌های ایران بود که با گیتار در صحنه ظاهر شد و ایرانیان او را به عنوان «سلطان جاز» می‌شناختند. او هنرمندی بود که از همان ابتدا با سبکی نو وارد دنیای موسیقی پاپ شد و همین امر رفته‌رفته بر معروفیتش افزود. ویگن علاوه بر موسیقی در زمینهٔ سینما نیز فعالیت داشت و در سال‌های دهه‌های سی و چهل خورشیدی در چند فیلم سینمایی نقش آفرید.

بخش نخست فعالیت خوانندگی وی در «عصر طلایی موسیقی پاپ ایرانی» یعنی از اوایل دهه ۱۹۷۰ میلادی تا زمان انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ میلادی) بود که وی مجبور به ترک ایران شد و بخش دوم آن از نیز زمان مهاجرتش به ایالات متحده آمریکا آغاز گشت که تا زمان درگذشتش در سال ۱۳۸۲ ادامه یافت.

ابتدای زندگی

ویگن در ۲ آذر ۱۳۰۸ برابر با ۲۳ نوامبر ۱۹۲۹ در شهر همدان به دنیا آمد.[۱] پدربزرگ مادری اش اهل همدان بود اما پدرش از بازماندگان خانواده‌ای بود که تمامی اعضای آن در نسل‌کشی ارمنی‌ها کشته شده بودند و او از ترکیه به ایران گریخته و دست سرنوشت او را به باغ پدربزرگ مادری ویگن کشانده بود. آنها هم به او اجازه داده بودند تا در باغ زندگی کند. پس از مدتی هم پدر و مادر ویگن عاشق یکدیگر شده و با هم ازدواج کرده بودند. حاصل این ازدواج هشت فرزند بود، پنج پسر به نام‌های زاون، ویگن، کارو، هراند و واهه و سه دختر به نام‌های ژولیت، هلن و آرمینه. ویگن چهارمین فرزند خانواده بود.[۸] در خانواده‌ای پرجمعیت به دنیا آمد و به همین خاطر تحصیلاتش را نیمه تمام گذاشت تا همراه برادر بزرگش در شرکت «کامپساکس» (تأسیسات راه آهن) کار کند.[۹] تحصیلات متوسطه را در سال ۱۳۳۰ خورشیدی (۱۹۵۱ میلادی) تمام کرد. او که شغل نقشه‌برداریداشت در ابتدا با خواندن در کافه‌ها محبوب دوستداران موسیقی مردم‌پسند پاپ شد. اجرای آهنگ در رادیو تهران او را به شهرت رساند. صدای گرم او که با نواختن گیتارش همراه می‌شد، با شعرهایی با مضمون‌های تازه و ملودی‌های نو چهره تازه‌ای در صحنه موسیقی ایران عرضه کرد.[۱۰]

همچنین «کارو» (شاعر معاصر) برادر وی می‌باشند.

زندگی هنری

از کافه شمیران تا استودیو دیانا

تصویر ویگن روی جلد مجله جوانان

از نوجوانی به موسیقی علاقه داشت. در دوره حضور قوای متفقین در همدان، گیتاری دست دوم از یک سرباز آمریکایی، به قیمت چهار تومان، خرید و :

… بعد هم پیش شوهر خواهرم که می‌دانست گیتار را چطور باید زد، چیزهای یادگرفتم

او از همین سال‌ها، به جهت صدای خوش و استعدادش در خواندن ترانه‌های ارمنی، فارسی و اسپانیایی، در کافه‌های همدان برنامه اجرا می‌کند. در بیست و دو سالگی به تهران می‌آید و از سال ۱۳۳۰ در کافه رستوران باغ شمیران (تقاطع خیابان فردوسی و استانبول) بر صحنه می‌رود. تفاوت جنس صدا و نوع موسیقی ویگن، او را به عنوان خوانندهٔ جاز به شهرت می‌رساند و کافه شمیران تبدیل می‌شود و به پاتوق روشنفکران و شاعران «موج نویی» (بیشتر به لطف حضور برادر ویگن: کاروی شاعر) و دوستداران موسیقی جاز و پاپ آن دوره.[۹][۱۱]

اولین ترانه‌ای که ویگن اجرا کرد «سلام بر غم» نام دارد که شعرش را کارو، برادرش سروده بود.[۱۲]

ناصر رستگارنژاد، ترانه سرای معروف، به یاد می‌آورد که:

«شبی در کافه باغ شمیران با یکی از دوستان نشسته بودیم، دیدیم جوانی بلند بالا با صدای بسیار خوب، ترانه‌های غربی و ارمنی می‌خواند. او را سر میز خود دعوت کردیم و با او بیشتر آشنا شدیم تا آنجا که همان شب رفتیم به کنار و من همان شب ترانهٔ معروف «رقیب» را ساختم. بعد هم چند روز بعد رفتیم به رادیو و این ترانه را که اولین ترانهٔ رسمی ویگن به حساب می‌آید ضبط کردیم …»[۹]

بعدها که ویگن برای خدمت سربازی به آبادان می‌رود در آنجا برای سربازان آواز می‌خواند تا یک روز که خبر آوازخوانی وی به گوش فرمانده‌شان می‌رسد. فرمانده با شنیدن صدای ویگن از او می‌خواهد که در باشگاه افسران روی سن برایشان آواز بخواند.[۱۲][۱۳][۱۴]

از نوجوانی در گروه‌های کلیسا آواز می‌خواند و در سال‌های ۱۳۳۳–۱۳۲۹ به خواندن ترانه‌های روز در کافه‌های تهران و شمیران پرداخت. دو روزنامه‌نگار مشهور، سیامک پورزند و جمشید وحیدی، استعداد او را کشف کردند و او را به رادیو آوردند. به زودی صدای استثنایی، استعداد موسیقی، چهره و اندام ورزنده و جذاب و شخصیت انسان دوست ویگن، او را تبدیل به پرفروش‌ترین خوانندهٔ روز کرد و نمونه ایرانی از شخصیت «سلطان» پاپ دنیای آن روز الویس پریسلی (۱۹۷۷–۱۹۳۵) تلقی شد.[۱۵]

خود ویگن در گفتگوهایش از نقش جمشید وحیدی (روزنامه‌نگار و طنزپرداز) هم در راه یابی اش به رادیو یاد کرده است اما نقش عطاالله خرم را نباید از یاد برد که آهنگ «رقیب»، و پس از آن، آهنگ‌های بسیاری از ترانه‌های مشهور و ماندگار ویگن را ساخت.[۹][۱۶]

کارنامهٔ هنری ویگن، فهرست مفصلی از آهنگ‌هایی را نشان می‌دهد که از ملودی‌های فارسی، ارمنی، ایتالیایی، فرانسوی، ترکی و حتی خراسانی، مایه گرفته و با همکاری موسیقی‌دان ورزیده‌ای چون عطاالله خرم و زاون اوهانیان و شاعران برجسته‌ای مانند تورج نگهبان و پرویز وکیلی به اوج شهرت رسید. جواد معروفی، رهبر ارکستر گل‌ها، با درک استعداد ویگن، از او خواست اجرای چند آهنگ ارمنی تنظیم شده برای ارکستر را در برنامه گل‌های صحرایی و یک شاخه گل به عهده بگیرد که از بین آنها «ساری گلین» با کلامی ساخته شده از جمشید ارجمند (نویسنده و منتقد سینمایی در سال ۱۳۴۰) مشهور است. ویگن از آن به بعد در گل‌ها فعالیت نداشت اگر چه اولین خوانندهٔ پاپ بود که به این برنامه اجازهٔ ورود یافت.[۱۵]

اگرچه بیشتر ترانه‌های ویگن به زبان فارسی بود ولی او به زبان‌های دیگر و به خصوص زبان مادریش، ارمنی نیز می‌خواند.[۱۷]

ویگن با ورود به رادیو، لقب «سلطان جاز ایران» را به دست آورد و در سال ۱۳۳۲، باز هم به دعوت خاچیکیان، به جمع استودیو دیانا و بازیگران فیلم «چهارراه حوادث» پیوست.[۹]

او خود نیز چند آهنگ ساخت و در دهه ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ از محبوب‌ترین خواننده‌های ایران بود.

همچنین وی با چند تن از خوانندگان نام آشنایی چون دلکش، پوران و هایده الهه و … ترانه‌های دو صدایی اجرا کرد.

نوع موسیقی او کلاسیک و پاپ بود، و گاه از ملودی‌های اروپایی بهره می‌برد، که به «جاز ایرانی» معروف شد و به او لقب «سلطان جاز» ایران را دادند، اگر چه موسیقی او ارتباطی با موسیقی جازنداشت.[۱۰]

از چهار راه حوادث تا اعتراف

ویگن در فیلم عروس دریا (دومین نفر از سمت راست)

در سال ۱۳۳۳ به دعوت ساموئل خاچیکیان به سینما روی آورد و نخستین فیلمش را با نام چهارراه حوادث (۱۳۳۴) برای خاچیکیان بازی کرد تا سال ۱۳۴۵ که آخرین فیلمش را با نام اعتراف (به کارگردانی ناصر رفعت) بازی کرد، مجموعاً در دوازده فیلم حضور یافت که در برخی از آنها خوانندگی هم کرد. خون و شرف(۱۳۳۴)، تپه عشق (۱۳۳۸)، فردا روشن است (۱۳۳۹)، آتش و خاکستر (۱۳۳۹)، عروس دریا (۱۳۴۴) برخی از این فیلم‌هاست.[۱۸]

علاوه بر چهارراه حوادث و خون و شرف (هر دو به کارگردانی خاچیکیان)، ویگن تا پایان دههٔ سی در هشت فیلم دیگر هم بازی کرد (ظالم بلا، فردا روشن است،تپهٔ عشق، چشمهٔ عشاق، عروسک پشت پرده، آرشین مالالان و عسل تلخ) که خوانندهٔ ترانهٔ آنها هم بود. غیر از بازی، صدای ویگن نیز در این سال‌ها در تعدادی فیلم شنیده می‌شود (شب‌نشینی در جهنم، طوفان در شهر ما، بی‌ستاره‌ها، آسمون جل، آرامش قبل از طوفان، بچه‌های محل و …) در دههٔ چهل، ویگن دو فیلم مطرح بازی کرد: خاکستر (خسرو پرویزی، ۱۳۴۰) و عروس دریا (آرمان ۱۳۴۴) …[۹]

آخرین صدای او در سینمای ایران در فیلم دنیای پول (قدرت‌الله احسانی، ۱۳۴۴) به گوش رسید و آخرین بازی‌اش در فیلم اعتراف بود به کارگردانی ناصر رفعت (۱۳۴۵).[۹]

ویگن دردریان در سال ۱۳۵۰ به آمریکا مهاجرت کرد.[۹]

او در همهٔ این سال‌ها در عرصهٔ موسیقی فعال بود و لقب «سلطان جاز ایران» را تا آخر عمر حفظ کرد.[۹]

برنامه گل‌ها

جواد معروفی، رهبر ارکستر گل‌ها، با درک استعداد ویگن، از او خواست اجرای چند آهنگ ارمنی تنظیم شده برای ارکستر را در برنامهٔ گل‌های صحرایی و یک شاخه گل به عهده بگیرد که از بین آنها «ساری گلین» با کلامی ساخته شده از جمشید ارجمند نویسنده و منتقد سینمایی در سال ۱۳۴۰ شمسی مشهور است. ویگن از آن به بعد در گل‌ها فعالیتی نداشت. اگرچه اولین خوانندهٔ پاپ بود که به این برنامه اجازهٔ ورود یافت.[۱۵]

فعالیت در عرصه تهیه‌کنندگی

«ویگن فیلم» تاریخچهٔ کوتاهی دارد: ویگن دردریان که در این سال‌ها به عنوان خواننده و بازیگر شهرت یافته بود، اقدام به تأسیس یک شرکت سینمایی کرد که به قول جمال امید می‌توانست موفق باشد در صورتی که او نامرتب و بی نظم در رفتار و کار و حساب و کتاب نمی‌بود.[۱۹]

در متن آگهی تأسیس این شرکت آمده است: «به منظور تأسیس استودیو فیلمبرداری و تهیه و تولید و دوبلاژ انواع فیلم سینما و واردات و صادرات فیلم سینما و هر نوع لوازم فیلمبرداری، شرکتی به نام «ویگن فیلم» با مسئولیت محدود و با سرمایهٔ یک میلیون ریال … در تهران، کوی یوسف آباد .. تشکیل گردیده و…» در این آگهی، نام محمدحسین معزی به عنوان شریک و دارای حق امضاء به ثبت رسیده است، اما مجموعه خدماتی که قرار بود توسط این شرکت انجام گیرد در واقع سنگ بزرگ بود و کفگیر «ویگن فیلم» با تهیهٔ همان یک فیلم اول «آتش و خاکستر» به ته دیگ خورد و بی سر و صدا منحل شد.[۱۹][۲۰]

پس از انقلاب

بعد از انقلاب اسلامی ایران که موسیقی پاپ در کشور ممنوع شد، ویگن مثل بسیاری دیگر از هنرمندان ایران مجبور به ترک کشور شد و در کالیفرنیا زندگی هنری جدیدی را آغاز کرد.[۲۱]

ویگن پنجاه سالگی فعالیت هنری خویش را در فوریه ۲۰۰۱ در «هالیوود پالادیوم» (Hollywood Palladium) در لس آنجلس، کالیفرنیا جشن گرفت.[۲۲]

ویگن چندی پیش از مرگش برای انجام چند کنسرت به آلمان سفر کرد.[۲۳]

زندگی خصوصی

او در اوایل دهه ۵۰ به ایالات متحده آمریکا رفت و در آنجا ازدواج کرد و در کاباره‌های ایرانی فعالیت هنری داشت. ویگن از همسر اول خویش، اُلگا، صاحب سه فرزند دخترش شد به نام‌های «ژاکلین» (ترانه سرا، آهنگساز و خواننده) و «آیلین» (بازیگر و مجری تلویزیون) که هردو دوقلو هستند، «کاترین» و از همسر دوم خویش، بِلا، صاحب یک پسر به نام «ادوین» یک دختر به نام «اِولین»، شد که همگی آنها در خارج از ایران زندگی می‌کنند. وی پس از مهاجرت به ایالات متحده آمریکا همسر سوم خویش «کارن» که آمریکایی الاصل بود ازدواج نمود.[۲۴]

درگذشت

ویگن بر اثر بیماری سرطان پروستات در روز یکشنبه ۴ آبان ماه سال ۱۳۸۲ برابر با ۲۶ اکتبر ۲۰۰۳ در سن ۷۳ سالگی در شهر لس‌آنجلس در ایالت کالیفرنیا درگذشت و در «گورستان پیرس برادرز ولی اوکس» در وست لیک ویلج، کالیفرنیا به خاک سپرده شد.[۹][۲۵][۲۶]

ویگن از نگاه دیگران

«ویگن نمایانگر دوره‌ای مهم در تحول اجتماعی کشور ما بود. در آن سال‌ها ویگن حرف تازه‌ای را با ترانه‌هایش زمزمه می‌کرد. تصویر ویگن و گیتارش، در زمان تار و کمانچه، برای مردم ما یک تصویر نو و غیرقابل باور بود.»

— ایرج جنتی عطایی، ترانه‌سرا، [۸]

«ویگن به معنای واقعی یک خوانندهٔ ایرانی است که هم در اجرای ترانه‌های ارمنی و هم در اجرای ترانه‌های فارسی مهارت داشت. هرچند او از ایران مهاجرت کرد هیچ وقت گذشتهٔ خود، کشورش و خاطرات ایران را فراموش نکرد. اجرای ترانه‌های بسیار در وصف ایران، بازگشت به وطن، دلتنگی برای وطن و عشق مؤید این موضوع است. او در یکی از مصاحبه‌هایش با من گفت که نفهمیدم زندگی من چگونه سپری شد چون شب‌ها خواندم و روزها خوابیدم.»

— لیدا بربریان، موسیقی‌دان و منتقد هنری، [۸]

آلبوم‌ها و آوازها

نوشتار اصلی: ترانه‌شناسی ویگن

ویگن در طول زندگی هنری اش بیش از ششصد ترانه اجرا کرد. بعضی از طرفدارانش او را با الویس پریسلی، خواننده مشهور آمریکایی، مقایسه می‌کردند.[۲۱]

در هفتمین سالگرد درگذشت ویگن به همت آیلین دخترش، یک DVD چهار ساعته که مجموعه‌ای است از آثار سینمایی، کنسرت‌ها و موزیک ویدیوهای ویگن که در ضمن داستان زندگی او نیز به صورت مستند و به روایت خود هنرمند در لابلای آن گنجانده شده به بازار آمد. آیلین در این مورد می‌گوید: «مردم ایران پدرم را دوست داشتند و ما می‌خواهیم خاطره او و تأثیری که او بر روی موسیقی پاپ کشورمان داشته برای همیشه در قالب این فیلم چهار ساعته برای آیندگان باقی بماند.»[۱۳]

ویگن کاریکاتور.jpg

آلبوم‌های ویگن

سال انتشار

نام آلبوم

تعداد آهنگ‌ها

ناشر

۱۳۸۲

به یاد تهران

۹

۱۳۷۸

بازگشت دوباره

۸

۱۳۷۵

سلطان عشق

۷

ترانه

۱۳۷۲

دیروز امروز

۸

ترانه

۱۳۷۱

بهترین‌های عطاالله خرم

۱۴

ترانه

۱۳۷۱

یکتا (به همراه فائزه)

۶

ترانه

۱۳۷۰

دو صدایی (Duets)

۱۴

ترانه

۱۳۷۰

دو کبوتر

۱۲

ترانه

۱۳۷۰

خدا نگهدار

۱۲

ترانه

۱۳۷۰

بارون بارونه

۱۲

ترانه

۱۳۷۰

اسب سم‌طلا

۱۲

ترانه

۱۳۷۰

مهتاب

۱۲

ترانه

۱۳۶۳

دل دیوانه

۱۶

۱۳۶۳

همخونه (به همراه هایده)

۶

پارس ویدیو

۱۳۶۳

زن ایرونی

۶

پارس ویدیو

۱۳۵۴

ترانه من

۱۳

کاسپین

۱۳۵۴

آخ جون

۱۴

کاسپین

۱۳۴۵

فنجون طلا

۱۶

کاسپین

۱۳۴۵

ساری گلین

۱۰

کاسپین

۱۳۴۴

گل سرخ

۱۵

کاسپین

۱۳۴۴

چوپان

۱۴

کاسپین

۱۳۴۳

عروس

۱۶

کاسپین

۱۳۴۲

شاه دوماد

۱۱

?

ساقی

۸

ترانه

?

کوله بار

۶

ترانه

?

هایوتز سارر

(به ارمنیکوه‌های ارمنستان)

?

چرا نمی‌رقصی

?

کالسکه زرین

?

رقیب

?

دختر خان

?

ساقی

?

آلبوم‌های بهترینهای ویگن و عطاء الله خرم ۱ و ۲

?

آلبوم‌های ویگن ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۵ و ۶ و ۷ و ۸

مشهورترین ترانه‌ها

فهرست زیر چند نمونه از مشهورترین ترانه‌هایی است که توسط ویگن اجرا شده است:[۲۷]

مشهورترین ترانه‌ها

نام ترانه

ترانه‌سرا

آهنگساز

یادداشت

شکوفه می‌رقصد

پرویز وکیلی

عطاالله خرم

دستگاه اصفهان

دو کبوتر

پرویز وکیلی

عطاالله خرم

ساقی دل ما، خون شد به خدا

پرویز وکیلی

عطاالله خرم

ستاره امشب کسی ندیده

پرویز وکیلی

عطاالله خرم

دستگاه اصفهان شور

کجاوه

پرویز وکیلی

عطاالله خرم

فنجون طلا

نوذر پرنگ

عطاالله خرم

اسب ابلق سم طلا

نوذر پرنگ

عطاالله خرم

بارون بارونه

پرویز وکیلی

عطاالله خرم

دستگاه ماهور

ترانه‌ای ارمنی که به شعر فارسی هم خواند و بسیار معروف شد

خنچه بیارید

دکتر سیروس آرین‌پور

عطاالله خرم

دستگاه اصفهان

پیام رقیب

ناصر رستگارنژاد

عطاالله خرم

با تو رفتم بی تو بازآمدم

دستگاه اصفهان

مثال تور ماهی‌ها

یه مرغ نازی داشتم

به یاد لیلا

دکتر نیر سینا

آهنگ محلی

خدا تو را نگهدار

تیمورتاش

سورن

ساری گلین

ملودی ارمنی/ ترکی که به هر دو زبان و نیز به فارسی اجرا کرد

فیلم‌شناسی

فیلم‌هایی که ویگن در آنها ترانه خوانده یا بازی کرده عبارت اند از:[۸]

ویگن در پوستر فیلم ظالم بلا (نفر وسط)

فیلم‌شناسی ویگن

ردیف

نام فیلم

سال ساخت

خواننده

بازیگر

خوانندگی همراه با

۰۱

چهره آشنا

۱۳۳۲

Yes

Yes

حمید قنبری و ناهید سرفراز

۰۲

خون و شرف

۱۳۳۴

Yes

۰۳

چهار راه حوادث

۱۳۳۴

Yes

۰۴

شب نشینی در جهنم

۱۳۳۵

Yes

بانو دلکش

۰۵

ظالم بلا

۱۳۳۶

Yes

Yes

بانو دلکش

۰۶

طوفان در شهر ما

۱۳۳۷

Yes

الهه

۰۷

تپه عشق

۱۳۳۸

Yes

Yes

۰۸

بازی عشق

۱۳۳۸

Yes

۰۹

آسمون جل

۱۳۳۸

Yes

پوران

۱۰

بی ستاره‌ها

۱۳۳۸

Yes

Yes

مهوش، یاسمین، آفت

۱۱

یکی بود کی نبود

۱۳۳۸

Yes

مهوش

۱۲

عروسک پشت پرده

۱۳۳۹

Yes

Yes

۱۳

در جستجوی داماد

۱۳۳۹

Yes

سیما

۱۴

چشمه عشاق

۱۳۳۹

Yes

Yes

پوران

۱۵

بچه‌های محل

۱۳۳۹

Yes

ویدا قهرمانی

۱۶

آفت زندگی یا مرفین

۱۳۳۹

Yes

روانبخش

۱۷

آرشین مالالان

۱۳۳۹

Yes

Yes

۱۸

آرامش قبل از طوفان

۱۳۳۹

Yes

Yes

۱۹

آتش و خاکستر

۱۳۳۹

Yes

Yes

۲۰

فردا روشن است

۱۳۳۹

Yes

Yes

بانو دلکش

۲۱

عشق بزرگ

۱۳۴۰

Yes

منوچهر سخایی

۲۲

عسل تلخ

۱۳۴۰

Yes

Yes

۲۳

بیوه‌های خندان

۱۳۴۰

Yes

۲۴

لاله آتشین

۱۳۴۱

Yes

Yes

پوران و بهشته

۲۵

ترس و تاریکی

۱۳۴۲

Yes

Yes

۲۶

عروس دریا

۱۳۴۴

Yes

Yes

۲۷

دنیای پول

۱۳۴۴

Yes

عارف، پوران، ایرج، بهشته

۲۸

اعتراف

۱۳۴۵

Yes

Yes

کتاب‌ها دربارهٔ ویگن

تا کنون دو عنوان کتاب دربارهٔ ویگن، در ایران منتشر شده است.[۸]

0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *